Srpski

Obrazovanje u Vršcu

Vršac se smestio u podnožje i na obronke vršačkih planina, na rub Panonske nizije, blizu rumunske granice i svojom živopisnom okolinom, velikim plantažama vinograda, bogatstvom šuma, riznicom kulturnih dobara, važi od davnina za privlačan grad.

U istoriji grada je zapisano da je kao naselje nastao u tami praistorije. Prvi sačuvani tragovi o gradu potiču još iz perioda mlađeg paleolita. Brojni arheološki nalazi potvrđuju trajanje naseobine kroz burnu istoriju sukoba i ratova, mira i nemira. Pod vlašću raznih gospodara, gasile su se ove naseobine na jednom i počinjale život na drugom mestu, menjajući pritom etničku i kulturnu strukturu (Kimerci, Kelti, Dačani, Rimljani, Sarmati...).

Prvi pisani dokument u kome se pominje Vršac je sa početka 14. veka - izveštaj jednog kaluđera mađarskom kralju Beli IV. Stanovništvo se u to vreme, osim ratarstva i vinogradarstva, bavilo i zanatstvom. Po samom nazivu mesta, kao i nizu drugih toponima, smatra se da je Vršac tada bio mahom nastanjen Srbima.

U to vreme nastalo je utvrđenje Vršački grad, kao neposredna posledica pretnji od turskog osvajanja. Ostatak tog utvrđenja, njegova branič-kula, je i danas na vrhu brega. Vrščani imaju običaj da kažu kako žive u gradu pod Kulom.

Krajem 14. i početkom 15. veka Vršac je potpao pod vlast Turaka, koje se 1716. oslobodio i došao pod vlast austrijskog dvora, te, oslobođen od obaveza prema lokalnom plemstvu, pod uticajem Beča privredno osnažio. U to vreme se i pripojio novouspostavljenom tamiškom Banatu sa sedištem u Temišvaru, a 1720. godine postao središte Vršačkog distrikta - sreza sa 72 naselja. Tada počinje planska kolonizacija Nemaca, a u Vršcu se formiraju dve opštine: Srpski i Nemački Vršac, sa sopstvenim knezovima. Ovo je trajalo do njihovog ujedinjenja 1794. godine.

Tokom sledećeg veka u Vršcu se osnivaju građanska škola, realna gimnazija, poljoprivredna i učiteljska, viša devojačka, bogoslovija i druge škole. U 19. veku Vršac je imao javnu biblioteku, čitaonice i štampariju, a od Prvog svetskog rata u njemu je izlazilo na desetine publikacija na tri jezika. Osnovan je i muzej (1897. godine) zalaganjem Feliksa Milekera, poznatog istoričara i arheologa.

Danas muzej, sa svojih preko 200000 predmeta, spada u red najznačajnijih kulturnih ustanova Vojvodine. Predmeti u zbirkama muzeja imaju veliki značaj za praćenje života i kretanja naroda ovoga kraja i šire - od praistorije do danas.

Gradska biblioteka osnovana je 1886. godine. Ima značajan fond starih i retkih naslova, unikata, rukopisa (oko 5000 naslova) i oko 20000 kompleta časopisa i druge periodike, kao i fondove na nemačkom, mađarskom, rumunskom jeziku i izdanja na engleskom, ruskom i francuskom jeziku.

Vršac je dao našoj kulturi slikare Nikolu Neškovića (ikonopisac), Nedeljka Popovića-Šerbana, Paju Jovanovića, evropsku opersku pevačicu Sultanu Cijuk, oca srpske drame Jovana Steriju Popovića, najslavnijeg i naznačajnijeg sina ovoga grada, po kome se Vršac zove Sterijin grad, pesnika Vaska Popu, arhitektu Dragišu Brašovana, političara Svetozara Miletića, Lazu Nančića - književnika i socijalistu...

Danas je Vršac, po navodima jednog demografskog istraživanja, najpoželjniji grad za život u Srbiji. Predznaci kojima bi se mogao odrediti bili bi: grad studenata. slikara, vinara, pesnika, pisaca, košarkaša... A ako se unazad okrenemo, kao da se u njemu malo šta promenilo: duh grada iz Sterijinog vremena prepoznaje se i danas. Iako je migracija bilo ranije, a i skoro, konzervativni duh grada ih je utkao u svoje tkivo i time zadržao svoju građansku prepoznatljivost.

Najstarije srpske škole u južnom Banatu pominju se krajem 17. veka u manastiru Mesić(kraj Vršca) i početkom 18. veka (Vladimirovac 1703. god. i Stara Palanka – na Dunavu 1703. god.).

U Vršcu već od 1727. god. radila je nemačka osnovna škola, smeštena iza današnje Katoličke crkve.

Srpska osnovna škola u Vršcu pominje se u zapisima sednica Karlovačkog sabora iz 1769. god. Postoje tvrdnje da je škola nastala dve decenije ranije, jer je već od 1751. Vršac sedište eparhije, a u srpskim, kao i u katoličkim školama, prvi učitelji bili su sveštena lica.

„Opšta školska uredba o preuređenju nemačkih škola” bila je osnov Ilirskoj Dvorskoj Deputaciji da 1784. god. izda uputstvo o preuređenju srpskih i rumunskih škola u Tamiškom Banatu kojim je u svim opštinama u kojima se nalazila pravoslavna crkva dozvoljeno otvaranje osnovne škole. Srpski episkopi trebalo je da u Beč na školovanje pošalju grupu mladih na osposobljavanje za učitelje.

Osamdesetih godina 18. veka u Banatu je bilo 218 srpskih škola i isto toliko učitelja školovanih u Temišvaru na tečajevima školskog nadzornika Teodora Jankovića-Mirijevskog.

Iz zapisnika Eparhijskog saveta iz 1796. godine saznaje se da je u Vršcu postojala i druga narodna veroispovedna škola kod Uspenske crkve. U to vreme na čelo eparhije Banatske dolazi episkop Josif Jovanović - Šakabenta čijim se velikim zalaganjem u Vršcu osniva Gramatikalna škola 1790. god. Vršačka Gramatikalna škola bila je u rangu niže (nepotpune gimnazije); formirana po uzoru na tadašnje ugarske gimanzije, bila je sa Karlovačkom gimnazijom, osnovanom godinu dana kasnije, priznata kao najviša prosvetna ustanova kod Srba u Južnoj Ugarskoj u to vreme.

Osnivanje Srpsko/rumunskog klirikalnog učilišta 1822. godine u Vršcu značajno je za obrazovanje tadašnjih sveštenika za srpske i rumunske crkve. Škola je imala rang visoke škole i radila je na dva nastavna jezika.

U Vršcu su krajem 18. veka postojale grčka i jevrejska osnovna škola, koja je kasnije pruključena Rektoratu nemačke učiteljske škole sa dva samostalna učitelja.

Godine 1851. Carsko-kraljevsko ministarstvo prosvete donelo je odluku da se u Vršcu osnuje Podrealka (niža realka sa dva razreda), koja je pripremala đake za druge stručne škole, posebno one koji su se pripremali za dalje školovanje na vršačkoj Učiteljskoj školi.

Značajan događaj za prosvetnu scenu tadašnjeg Vršca bilo je otvaranje prve učiteljske škole u Vršcu (29. novembra 1852. doneta odluka, a Škola je počela sa radom 1854. godine). Naziv škole glasi: Deutsche katholische Lehrerbildungsanstalt (Nemačka katolička ustanova za obrazovanje učitelja) ili - kako su se u to vreme ove škole zvale - Preparandija. Carskim dekretom od 27. decembra 1860. godine ukinuto je Srpsko vojvodstvo i Tamiški Banat i uključeno u Kraljevinu Ugarsku, kada je i čitav političko-administrativni aparat Srpskog Vojvodstva raspušten i predat u nadležnost Ugarskoj, što je dalje stvaralo potrebe da se u jedinstvenoj Ugarskoj stvara jedinstvena nacija sa mađarskim jezikom kao zajedničkim jezikom sporazumevanja. Ovo je Nemačku učiteljsku školu izmestilo iz Vršca - nemačke sredine - u Segedin, gde su budući učitelji i kroz svakodnevne kontakte u prete��no mađarskoj sredini trebalo da nauče mađarski jezik. Škola se spojila sa tamošnjom već postojećom Učiteljskom školom. Ovo je bio kraj Nemačke katoličke učiteljske škole - 1870. godine.

U ovo vreme u Vršcu je postojala Muzička škola (osnovana 1862. godine), osnovano je zabavište za decu nemačke narodnosti 1870. godine - Frebelovo zabavište, Realna gimnazija je pretvorena u Građansku školu. Godine 1884. je gradski magistrat sagradio novo zdanje za nemačku žensku komunalnu školu, sa kojom je u istoj zgradi bila i Građanska škola - preko od Katoličke katedrale.

U 19. veku Vršac je imao preko 20 000 stanovnika i više nacija (Srbi, Nemci, Mađari, Rumuni, Slovaci, Rusini, Jevreji, Romi...). Krajem ovoga veka Nemci, Mađari, Srbi, Rumuni i drugi imali su u Vršcu sledeće škole: Realnu mušku školu, Žensku šestorazrednu školu, Četvororazrednu višu devojačku školu, osnovne škole i tri malodečije škole ili dadilišta (zabavišta), jednu muzičku školu za violinu i flautu i dva privatna zavoda za devojačko obrazovanje, Poftornu školu, za ratare i Trgovačko-zanatsku školu.

Učiteljska škola vraćena je u Vršac tek 1920. godine. Formirana je od učiteljskog kursa za đake ratnike iz Prvog svetskog rata i otvorena najpre u Velikom Bečkereku, a iste godine premeštema je u Vršac. Služila je potrebama celog Banata i Podunavske oblasti.

Školovanje je trajalo tri godine, a od 1929. godine produženo je na petogodišnje i to tako traje do 1941. godine, a od 1954. godine prelazi na petogodišnje trajanje. Od 1933. godine Konvencijom o uređenju manjinskih škola u Banatu, potpisanom od strane ministara inostranih poslova tadašnje Jugoslavije i Rumunije u ovoj Školi spremali su se i učitelji na rumunskom nastavnom jeziku. Od 1949. godine pri Školi je otvoreno i vaspitačko odeljenje.

Pedagoška akademija ”Živa Jovanović” osnovana je 1973. godine odlukom Skupštine Pokrajinske zajednice obrazovanja. Ovo je bila jedinstvena viša škola u trajanju od šest godina sa dva stupnja: prvi u trajanju od četiri godine i drugi od dve godine. U njoj su se obrazovali učitelji. Godine 1993. Pedagoška akademija je transformisana u Višu školu za obrazovanje vaspitača, a akreditaciju je dobila 2007. godine kao Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača.

Studenti

Na Visokoj školi strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu svake godine studira između 300 i 400 studenata. Radi se pretežno o devojkama, mada među njima ima sve više i mladića koji su zainteresovani za ovaj poziv. Studenti su iz samog grada i obližnjih mesta, ali im se već tradicionalno pridružuju i kandidati iz udaljenijih delova zemlje. Pored domaćih, svake godine se upiše i određeni broj stranih studenata, uglavnom iz Rumunije.

U duhu savremenih pedagoških tendencija od studenata se očekuje inicijativa, angažovanje i aktivnost tokom čitavog studiranja. Studenti se podstiču na samorazvoj, kao i na slobodan razvoj koji se ogleda u samoispunjenju ličnosti, emocionalnom razvoju, kritičkom mišljenju i izgrađivanju slike o sebi. Shodno tome, pored svojih redovnih obaveza, studenti se mogu uključivati u različite aktivnosti koje se na Visokoj školi odvijaju. Tako su studenti neretko članovi istraživačkih timova, uzimaju učešće u izdavačkoj delatnosti škole ili se uključuju u programe stručnog usavršavanja koje Visoka škola realizuje.

U skladu sa svojim budućim pozivom, studenti se podstiču na umetnički i kreativan rad u okviru hora i orkestra, kao i dramske i umetničke sekcije. Proizvod ovog vannastavnog angažovanja studenata su nastupi koji se organizuju povodom praznika i prilikom organizovanja značajnijih događaja. Pored grupnih i samostalnih izložbi radova studenata, u školi se organizuju dramske i lutkarske predstave. Studenti sami izrađuju rekvizite i lutke za ove predstave i izvode ih za decu iz vrtića u kojima imaju redovnu praksu. Pored ovog, studenti se uključuju i u brojne druge vidove saradnje koji postoje između Visoke škole i vrtića u gradu i svake godine pred Božić mališane daruju igračkama, lutkama, različitim predmetima, ilustracijama i nastavnim sredstvima koje najčešće prave od prirodnih materijala.

Podstičući razvoj naprednijih studenata, Visoka škola je ustanovila nagrade za najbolje radove studenata iz oblasti psihologije, pedagogije i umetnosti.

Imajući na umu značaj koji oratorske sposobnosti imaju za poziv vaspitača, Visoka škola svake godine organizuje takmičenje u javnom govorništvu, u kojem studenti rado učestvuju, iznoseći svoja mišljenja i stavove na teme koje su za njih aktuelne. Pobednici se dalje takmiče sa svojim kolegama iz drugih škola.

Na Visokoj školi strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu aktivan je i Studentski parlament, čiji predstavnici učestvuju u radu Veća i Saveta škole, iznoseći svoja mišljenja, potrebe, inicijative i sugestije.

Ambijent

U neposrednoj blizini gradskog parka, okružena zelenilom, Visoka škola je smeštena u novu, modernu zgradu koja ima sve uslove za adekvatno obrazovanje studenata. Pored 6 učionica u kojima se odvijaju predavanja i vežbe i odgovarajuće opremljenog kabineta za informatiku, škola raspolaže sa još dva amfiteatra sa 100 i 200 mesta, u kojima se odvijaju predavanja viziting profesora i druge nastavne i vannastavne aktivnosti. U školi postoji i sportska sala, kao i sportski teren za nastavu fizičkog vaspitanja. Konsultacije sa studentima odvijaju se u prostorijama katedara. U toku pauza, studenti se mogu osvežiti u malom studentskom klubu.

Studentima je za samostalan rad na raspolaganju velika biblioteka sa bezmalo 27.000 knjiga i 120 različitih stručnih časopisa, kao i oko 6.100 knjiga na rumunskom jeziku. U okviru biblioteke postoji klimatizovana čitaonica u kojoj studenti za svoje potrebe mogu koristiti računare, koji imaju neograničen pristup Internetu. Sastavni deo bibliteke škole čine i legati Milana Pražića i Mihaila Palova.

Legat Milana Pražića - Dvadeset godina posle smrti magistra književnosti Milana Pražića, 200 . godine, svečano je predata studentima na upotrebu njegova lična biblioteka sa preko hiljadu naslova iz književnosti, pretežno dečije. Knjige Milana Pražića našle su se tamo gde su i najpotrebnije: u Biblioteci koju zajednički koriste studenti Visoke škole strukovnih studija za obrazovanje vaspitača i Odeljenja Učiteljskog fakulteta. Izdvojene su u zasebne vitrine i obeležene kao Legat Milana Pražića.

Spomen soba – legat Mihaila Palova u Visokoj školi, u kojoj je posvećeni pedagog prošao put od đaka, preko profesora škole do direktora, danas se nalazi u kabinetu Katedre za pedagogiju, psihologiju i metodike. Veoma značajno mesto u domenu obrazovanja u prošlom veku Mihajlo Palov zavredeo je zahvaljujući svom dugogodišnjem pedagoškom stručnom i naučnom radu i plodnom društvenom angažmanu. Spomen sobu čini blizu tri hiljade bibliotečkih jedinica iz njegove privatne biblioteke, kao i diplome i priznanja, koje je porodica poklonila školi 2006. godine.

Svakog dana svetli hodnici škole, oplemenjeni zelenilom i umetničkim slikama, ispunjeni su žamorom studenata; iz slušaonica se čuju glasovi predavanja i vežbi, dok u tišini biblioteke studenti čitaju, na Internetu tragaju za najnovijom literaturom i bave se pisanjem svojih seminarskih i diplomskih radova.

Naučno – stručna delatnost

Naučno – stručna delatnost Visoke škole strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu obavlja se u okviru sledećih oblika rada:

· Organizovanje Okruglih stolova

· Izdavačka delatnost

· Učešće u projektima

· Predavanja poznatih stručnjaka iz oblasti nauke i umetnosti.

Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu organizuje svake godine Okrugli sto posvećen darovitosti i kreativnosti dece na predškolskom i mlađem osnovnoškolskom uzrastu. Učestvuju saopštenjima poznati stručnjaci – pedagozi, psiholozi, umetnici, nastavnici, vaspitači, istraživači iz pedagoških i psiholoških instituta, univerziteta, fakulteta i visokih škola iz zemlje i inostranstva.

Nastavnici Škole učestvuju na naučno – stručnim skupovima u zemlji i inostranstvu saopštenjima. U okviru katedri organizuju se kolokvijumi sa raspravama o aktuelnim temama iz oblasti vaspitanja i obrazovanja na predškolskom uzrastu.

Važan deo naučno – stručne delatnosti Visoke škole predstavlja učešće u domaćim i međunarodnim projektima. Izdvajamo:

· Učešće u Međunarodnom istraživačkom projektu “PROJECT FOR AN EARLY IDENTIFICATION OF GIFTED PUPILS” – “Rana identifikacija darovite dece” u čijoj realizaciji je učestvovalo 15 evropskih zemalja.

· Istraživački projekat “Darovita deca i relevantni odrasli”, rađen je u suorganizaciji Visoke škole strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu, Učiteljskog fakulteta u Beogradu, Filozofskih fakulteta u Banjaluci i Novom Sadu i Univerziteta "Tibiscus" u Temišvaru.

· Međunarodni projekat međugranične saradnje “Darovita deca i relevantni odrasli u regionu Južnog Banata i Timiša”, finansiran od Evropske agencije za rekonstrukciju. U projektu su polaznici bili učitelji i vaspitači iz susedne Republike Rumunije i Vršca, a profesori iz Kluža, Temišvara, Vršca i Beograda.

· Akreditovani seminari od strane Ministarstva omladine i sporta Republike Srbije za stručno usavršavanje vaspitača i učitelja za rad sa darovitom decom. Do sada je održano 12 seminara u Vršcu, Pančevu, Nišu, Omoljici, Velikom Središtu, itd. Sertifikat je do sada dobilo oko 350 učitelja i vaspitača.

Izdavačka delatnost

U izdavačkoj delatnosti Visoke škole strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu objavljeno je više od 130 naslova u okviru sledećih biblioteka:

1. Monografske studije

2. Zbornici

3. Priručnici i udžbenici

Izdavačka delatnost prezentovana je u posebnom katalogu.

Međunarodna saradnja

Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Vršcu ostvaruje bilateralnu saradnju sa:

· Univerzitetima “Tibiscus” i “De Vest” iz Temišvara i Univerzitetima “Vasile Goldiş” i “Aurel Vlaicu” iz Arada (Republika Rumunija);

· Filozofskim fakultetom u Ljubljani i Pedagoškim fakultetom u Mariboru (Slovenija);

· Filozofskim fakultetom iz Banja Luke (Republika Srpska);

· Univerzitetom “Cambridge” iz Engleske;

· Institutom za pedagoška istraživanja iz Beograda;

· Učiteljskim fakultetima iz Beograda i Užica;

· Filozofskim fakultetom iz Novog Sada...

Saradnja sa navedenim Univerzitetima i institucijama ostvaruje se zajedničkim organizovanjem naučno–stručnih skupova u našoj zemlji i inostranstvu, zajedničkim učešćem u međunarodnim naučnim i stručnim projektima. Programira se i ostvaruje zajednička izdavačka delatnost, razmena knjiga, periodičnih publikacija, kao i neposredna razmena studenata. Poseban oblik saradnje je razmena iskustava iz oblasti pripremanja nastavničkog kadra.